HomeLijndienstenLuchtvaartmaatschappijen
Vliegtuigtypes
GebeurtenissenFotohoek
oud Zestienhoven.nl
Benes-Mraz M-1 Sokol

Minder bekend onder de gebaseerde toestellen op Rotterdam-Zestienhoven is de Benes-Mraz M-1Sokol. Begin zestiger jaren was dit type te vinden achter de hangaar op het veld. 


PH-NEM  Benes-Mraz M-1D Sokol opgestart voor vertrek vanaf Zestienhoven.                                                      (Nico Terlouw, Zestienhoven, 1961)

Een van de grotere na-oorlogse fabrieken voor sport-vliegtuigen was Benes-Mraz. In de dertiger jaren van de vorige eeuw ontwierp en bouwde deze fabriek, gevestigd op Chocen in Tsjechoslovakije, al sportvliegtuigen zoals de Benes-Mraz Be.50 en Be.51 tweezits trainers en de Be.550 Bibi, een tweezits tourer. Na de bezetting door de Duitsers werd de fabriek ingezet voor de Duitse oorlogsproductie, echter in het geheim ontwierp ing. Zdenec Rublic een nieuw sportvliegtuigje, een laagdekker, de M-1A Sokol. Dit model was een vernieuwde versie van de Be.55 Bibi met de technische aspecten van de Arado 69 nu voorzien van een intrekbaar landingsgestel.

Direct na het vertrek van de Duitsers werd de vliegtuigfabriek overgenomen door Automobilov Zavody en ontving de naam Orlican Naradny Podnik. De fabrieken hadden in de oorlog de Fieseler Fi.156 Storch, Bucker Bu-131 en Bu-181 en Arado 79 geproduceerd en na de oorlog werd de productie van de Fi-156 Storch voortgezet en werden 138 Storchs gebouwd welke de aanduiding K-65 Mraz Cap ontving. Naast deze Cap werd het eerste prototype van de M-1A Sokol gebouwd. Dit prototype kreeg de registratie OK-ZHA en maakte zijn eerste vlucht op 9 maart 1946 voorzien van een Walter-Minor 4 motor. Het was een geheel houten tweezitter waarvan de romp, de vleugel en staartvlakken zijn bekleed met triplex waar overheen doek is aangebracht, Slechts de vleugel achter de voorligger en de roeren zijn met doek bekleed. 
Na een aantal succesvolle testvluchten werd besloten dit nieuwe sportvliegtuigje in productie te nemen. In de jaren 1946 tot en met 1952 werden er vijf versies gebouwd:


M-1A        
       
geheel houten twee zitter, laagdekker met intrekbaar landingsgestel. Dit eerste prototype werd voorzien van een 105 pk Walter-Minor 4-III motor.
M-1B De M-1A voorzien van een 105 pk ZLAS Toma 4 motor. Ook hiervan werd maar een enkel exemplaar gebouwd met de registratie OK-ZHB, eerste vlucht 19 mei 1947.
M-1C M-1A, eveneens voorzien van de 105 pk Walter-Minor 4-lll motor nu met een hoger startgewicht, langere romp met een extra raampje met een derde zitplaats. Het eerste exemplaar OK-BHD maakte zijn eerste vlucht op 16 februari 1947.
M-1D M-1C met een cockpit kap uit een stuk en groter achterraam. Eerste vlucht van de OK-CEF op 4 oktober 1948.
M-1E M-1D voorzien van twee drijvers. Slechts een exemplaar bekend, de OK-DHR.

In totaal werden er 287 Sokols gebouwd. Exacte batches zijn niet bekend maar het meest waarschijnlijk is de productie van 183 exemplaren van het Model M-1C (c/n 101 t/m 273) en de productie van 104 M-1D's (c/n 274 t/m 387).

Na de M-1D Sokol ontwierp ing. Rublic een 2-zits trainer onder de naam M-2 Skaut waarvan allen het prototype gebouwd werd, gevolgd door de M-3 Bonzo, een ontwerp welk zou leiden tot de productie van de meer bekende L-40 Meta Sokol.    

Technische gegevens Benes-Mraz M-1C/D Sokol

 Spanwijdte  10.00 m
 Lengte  7.35 m
 Hoogte  2.20 m
 Leeg gewicht  465 kg
 Max start gewicht  815 kg
 Motor  Walter Minor 4-lll 105 pk
 Kruissnelheid  132 mph
 Plafond  15.748 ft (4800 m)
 Bereik  1000 km


PH-NFK  Benes-Mraz M-1D onder winterse omstandigheden op Zestienhoven.                                                           (Nico Terlouw, Zestienhoven, 1963)

Benes-Mraz M-1 Sokol op Zestienhoven


Twee Benes-Mraz M-1D Sokols werden in het Nederlandse register ingeschreven, beiden stonden enige tijd op Zestienhoven gebaseerd.

PH-NEM  Benes-Mraz M-1D Sokol  c/n 321
Bouwjaar 1951, ingeschreven als de OK-DKI . Werd op 11 april 1952 in het Nederlandse register ingeschreven als de PH-NEM op naam van R.Uges te Rijswijk, op 4 mei 1953 op naam van Handelsmaatschappij Het Oosten NV, Rijswijk. Stond vanaf het eind van de vijftiger jaren gebaseerd op Zestienhoven.
Op 21 juli 1962 ingeschreven op naam van Baron van Heijden van Doornenburg te Denekamp waarbij het toestel van Rotterdam naar Teuge verhuisde. Op 1 september 1963 afgeschreven na een ongeval tijdens de start op Teuge.

PH-NFK  Benes-Mraz M-1D Sokol  c/n 359
Op 26 mei 1954 ingeschreven als PH-NFK op naam van K.J.E.Oberman te Amsterdam, op 8 augustus 1960 op naam van A.Schoenmakers te Laren. Op 24 april 1964 ingeschreven op naam van LPG Den Hartog, Den Haag waarbij het toestel naar Zestienhoven verhuisde.
Op 15 januari 1968 overgedragen aan E.C.Ph.Deinum te Aerdenhout. Het toestel bleek echter in een dermate slechte staat dat de koop niet doorging. Op 27 februari 1968 werd de registratie doorgehaald. Het toestel heeft nog enige tijd bij een speeltuin te Haastrecht gestaan maar werd later gesloopt.

Niet iedereen was even positief over het gebruik van de M-1D Sokol. De keuze van de bouwers voor het indelen van het instrumentenpaneel werd als zeer onoverzichtelijk beschreven, met instrumenten van veelal een ongebruikelijk type met een snelheidsmeter die door een grove schaalverdeling beneden de 100 km/uur niet af te lezen was.
Ondanks de ruime cockpit waren de stoelen laag aangebracht en het was natuurlijk een staartwiel kist waardoor er geen direct zicht op de baan was en er dus zig-zag getaxied moest worden en op het gebied van de vliegeigenschappen werd het toestel ook als dwarswind gevoelig gekenmerkt door het te geringe richtingsroervermogen.        

Op Zestienhoven werd de de PH-NEM naast de eigenaar, eveneens gebruikt door stafleden en studenten van de TU-Delft (onder-afdeling vliegtuigen). In een handboek beschrijving van 1961 van de PH-NEM komen we daarbij nog de volgende startprocedure beschrijving tegen.

Het starten van de motor

1.   Benzinekraan op reservetank.
2.   Na 30 seconden benzinkraan op hoofdtanks.
3.   Magneetschakelaars op "OFF"
4.   Met de hand pompen tot de meter druk aangeeft.
5.   Geef 3-4 slagen met de "primer"
6.   Draai de motor met de hand tot de benzine overloopt, draai daarna nog vier slagen door.
7.   Drie keer met de gashandle pompen (klemmoer loszetten !)
8.   Gashandle dicht.
9.   Magneten "On"
10. Motor starten met elektrisch starter.

Bron:  Airnieuws archieven, Herman Dekker - 75 jaar Nederlands Luchtvaart register

Wim Zwakhals  mei 2012 

HomeLijndienstenLuchtvaartmaatschappijenVliegtuigtypesGebeurtenissenFotohoek